Ο Θεός μας έδωσε μάτια για να βλέπουμε και αυτιά για να ακούμε, και αυτά είναι πράγματι μεγάλα δώρα από τον φιλάνθρωπο Δημιουργό μας. Στην Ορθόδοξη χριστιανική παράδοση, οι φυσικές μας αισθήσεις -όραση, ακοή, όσφρηση, γεύση και αφή- είναι παράθυρα μέσω των οποίων βιώνουμε τη δημιουργία του Θεού. Επίσης, οι αισθήσεις, μας βοηθούν να συμμετέχουμε στα θεία μυστήρια, όπως μέσω της ομορφιάς των εικόνων, του ήχου της ψαλμωδίας, της ευωδίας του θυμιάματος και της γεύσης της Θείας Ευχαριστίας. Ωστόσο, στον έκπτωτο κόσμο μας, ιδιαίτερα σήμερα, πρέπει να είμαστε άγρυπνοι φύλακες αυτών των αισθήσεων. Ο κόσμος μας βομβαρδίζει με παραπληροφόρηση, απάτη και περισπασμούς μέσω των κυρίαρχων μέσων ενημέρωσης, του διαδικτύου και του ατελείωτου θορύβου. Οι Άγιοι Πατέρες, μας προειδοποιούν ότι οι εξωτερικές αισθήσεις μπορούν να γίνουν «παράθυρα της ψυχής» που επιτρέπουν την είσοδο βλαβερών επιρροών, αν δεν φυλάσσονται προσεκτικά. Από τα νιάτα μου, προσπάθησα να κρατώ τα μάτια και τα αυτιά μου ανοιχτά -όχι απλώς στις φευγαλέες ειδήσεις της ημέρας, αλλά στις βαθύτερες, συχνά κρυμμένες αλήθειες που δεν φτάνουν στα πρωτοσέλιδα. Στην εποχή μας όμως, βρίσκω τον εαυτό μου να βασίζεται λιγότερο σε αυτές τις εξωτερικές αισθήσεις. Ζούμε σε μια εποχή όπου οι φυσικές αισθήσεις, τα μάτια και τα αυτιά, έχουν δευτερεύουσα σημασία σε σύγκριση με τις εσωτερικές, πνευματικές μας ικανότητες που μας χάρισε ο Θεός. Στην ορθόδοξη διδασκαλία, το αληθινό κέντρο της ύπαρξής μας είναι η καρδιά (καρδία), η οποία δεν περιλαμβάνει μόνο τα συναισθήματα, αλλά και το βαθύτερο κέντρο της πνευματικής μας ζωής. Ο νους -συχνά αποκαλούμενος «οφθαλμός της ψυχής» ή «νους της καρδιάς»- είναι η πνευματική ικανότητα που κατοικεί στην καρδιά και μας επιτρέπει άμεση κοινωνία με τον Θεό. Αυτό είναι που οι Πατέρες περιγράφουν ως εσωτερικές αισθήσεις: η καθαρισμένη καρδιά και ο φωτισμένος νους, μέσω των οποίων ο Θεός μας μιλάει εσωτερικά. Πόσες φορές έχουμε νιώσει έναν ξαφνικό «κόμπο» στο στομάχι -μια βαθιά, διαισθητική προειδοποίηση πριν από μια λάθος επιλογή; Ή ένα ράγισμα της καρδιάς από συμπόνια για αγνώστους, που μας ωθεί να αγαπήσουμε πέρα από τους φυσικούς μας συγγενείς; Αυτά δεν είναι απλώς ένστικτα ή «αισθήματα του εντέρου» όπως ισχυρίζονται οι άπιστοι, μειώνοντας τον άνθρωπο σε ζώο. Όχι, για τον χριστιανό. Είμαστε πλασμένοι κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν Θεού -πολύ περισσότερο από «δοξασμένα ζώα». Κληθήκαμε να γίνουμε παιδιά του Θεού, υιοθετημένα διά του Χριστού, και αυτές οι εσωτερικές παρορμήσεις είναι η απαλή φωνή του Αγίου Πνεύματος που μας καθοδηγεί, μας ελέγχει για την αμαρτία ή μας τραβάει προς την αγάπη και τη δικαιοσύνη. Οι Γραφές το επιβεβαιώνουν: «Εκ γαρ της καρδίας εξέρχονται διαλογισμοί πονηροί» (Μάρκος 7:21), αλλά και «Η βασιλεία του Θεού εντός υμών εστιν» (Λουκάς 17:21). Η καρδιά είναι ο τόπος όπου κατοικεί το Άγιο Πνεύμα (Ρωμαίους 5:5), και είναι ο τόπος της αληθινής γνώσης, πίστης και διάκρισης. Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ο Θεός επικοινωνεί μέσω της καρδιάς και του νου είναι απαραίτητη για να καλλιεργήσουμε μια προσωπική, ζωντανή σχέση μαζί Του. Όπως διδάσκει η παράδοση του Ησυχασμού, κατεβάζουμε τον νου στην καρδιά, στεκόμενοι ενώπιον του Θεού σε ησυχία και νήψη. Στα βάθη της καρδιάς, συνομιλούμε με τον Κύριό μας. Αυτό είναι το θεμέλιο της αδιαλείπτου προσευχής, όπως προτρέπει ο Απόστολος Παύλος: «Αδιαλείπτως προσεύχεσθε» (Α΄ Θεσσαλονικείς 5:17). Η πιο αγαπημένη μορφή της προσευχής, στην ορθόδοξη πνευματικότητα είναι η Ευχή του Ιησού: «Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, ελέησόν με τον αμαρτωλόν». Επαναλαμβανόμενη με προσοχή, κατεβαίνει από τα χείλη στον νου και τελικά στην καρδιά, γενόμενη προσευχή της καρδιάς -αδιάλειπτη, αβίαστη κοινωνία. Ο Άγιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος μας διδάσκει να στεκόμαστε ενώπιον του Θεού με τον νου στην καρδιά, έχοντας πάντοτε ενθύμηση της παρουσίας Του. Ως χριστιανοί, καλούμαστε σε αυτόν τον συνεχή διάλογο: να στρεφόμαστε στον Χριστό σε κάθε στιγμή, ζητώντας καθοδήγηση σε αποφάσεις μεγάλες και μικρές. «Κύριε, να πάρω αυτόν τον δρόμο ή εκείνον;» Η απάντηση έρχεται όχι πάντοτε με λόγια, αλλά στην ειρήνη ή την ανησυχία της καρδιάς, στη διαύγεια ή τη σύγχυση του νου, στην εσωτερική επιβεβαίωση ή προειδοποίηση. Ακούστε προσεκτικά, με ταπείνωση και μετάνοια, και οι απαντήσεις είναι εκεί. Οι άπιστοι μπορεί να τα απορρίπτουν αυτά ως απλό ζωικό ένστικτο, διότι βλέπουν τον εαυτό τους ως τίποτα περισσότερο από εξελιγμένα πλάσματα. Εμείς όμως γνωρίζουμε την αλήθεια: είμαστε ναοί του Αγίου Πνεύματος, εκλεκτά και αγαπημένα παιδιά του Θεού. Αυτό το δώρο προσφέρεται σε όλους -χρειάζεται μόνο να το δεχτούμε με πίστη, μετάνοια και αγωνιστική άσκηση. Πολλοί το απορρίπτουν, προτιμώντας τις φευγαλέες ηδονές του κόσμου, αλλά η ορθόδοξη οδός μας καλεί ψηλότερα: να καθαρίσουμε την καρδιά, να φωτίσουμε τον νου και να ζήσουμε σε αδιάλειπτη ενθύμηση του Θεού. Ας φυλάξουμε λοιπόν τις εξωτερικές μας αισθήσεις, αλλά πάνω από όλα ας καλλιεργήσουμε τις εσωτερικές. Μέσω νηστείας, προσευχής, συμμετοχής στα μυστήρια και της Ευχής του Ιησού, είθε η καρδιά μας να γίνει όλο και πιο συντονισμένη με τη φωνή του Χριστού. Έτσι, εκπληρώνουμε την κλήση μας και «αδιαλείπτως προσευχώμεθα», βαδίζοντας στο φως της αλήθειας Του μέσα σε έναν σκοτεινό κόσμο. Δόξα τω Ιησού Χριστώ!